Trzy etapy o innym charakterze
Test psychologiczny, test kompetencyjny i rozmowa kwalifikacyjna to trzecie, piąte i szóste ogniwo naboru do Służby Celno-Skarbowej. Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej wymienia je jako „test psychologiczny i kompetencyjny" oraz „rozmowę kwalifikacyjną" (art. 153 ust. 1 pkt 4-5), a szczegóły są w rozporządzeniu w sprawie postępowania kwalifikacyjnego do służby w SCS (Dz.U. 2021 poz. 1943, § 12-17).
| Etap | Kiedy | Co ocenia | Wynik | Przepis |
|---|---|---|---|---|
| test psychologiczny | po teście wiedzy (co najmniej 16 pkt) | predyspozycje intelektualne i osobowościowo-temperamentalne | pozytywny albo negatywny | § 12-13 |
| test kompetencyjny | po teście sprawności | sześć kompetencji z załącznika nr 3 | pozytywny albo negatywny | § 16 |
| rozmowa kwalifikacyjna | po teście kompetencyjnym | komunikacja, motywacja, stres i presja czasu | 3-9 pkt, próg 4,5 | § 17 |
Test psychologiczny i kompetencyjny wybiera Centralny Zespół, a zatwierdza Szef KAS (§ 3 ust. 5-6).
Test psychologiczny
Do testu przystępują kandydaci, którzy mieli co najmniej 16 punktów z testu wiedzy (§ 12 ust. 1). Przy ustalaniu wyniku bierze się pod uwagę predyspozycje intelektualne i osobowościowo-temperamentalne (§ 13 ust. 1). Test przeprowadza psycholog, czyli osoba po magisterskich studiach z psychologii z co najmniej rocznym stażem w zawodzie (§ 4 ust. 4).
Dokument KAS dla kandydatów („Zasady przeprowadzania i oceny wyników testu psychologicznego") dopowiada praktykę:
- test jest pisemny, prowadzony indywidualnie albo w grupach od kilku do kilkudziesięciu osób,
- przed badaniem składasz oświadczenie o zgodzie na udział i o tym, czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy pisałeś już test psychologiczny w naborze do SCS,
- arkusze podpisujesz numerem ewidencyjnym, bez imienia i nazwiska,
- wynik jest pozytywny, gdy jest zgodny z ustalonym profilem kandydata do służby, i negatywny, gdy nie jest,
- procedura nie przewiduje odwołania ani powtórzenia testu, a psycholog nie omawia wyniku i nie podaje nazw użytych testów.
Izba w Białymstoku dodaje, że ten etap „nie obejmuje rozmowy z psychologiem". Rozmowa z udziałem psychologa przychodzi później.
Zasada 12 miesięcy działa w obie strony. Pozytywny wynik zalicza się na poczet kolejnego postępowania, jeśli od testu do końca terminu składania dokumentów nie minęło 12 miesięcy (§ 13 ust. 3). Negatywny wynik blokuje udział w postępowaniu na ten sam okres (§ 5). Jeśli więc nie przejdziesz testu psychologicznego w lutym, nie wystartujesz w naborze, w którym termin na dokumenty mija przed lutym następnego roku.
Do testu psychologicznego nie da się przygotować tak jak do testu wiedzy. Rozsądne jest jedno: przyjść wyspanym i odpowiadać zgodnie z prawdą, bo profil jest niejawny, a próby „zgadywania" oczekiwanych odpowiedzi łatwo dają niespójny obraz.
Test kompetencyjny
Test kompetencyjny jest pisemny i przeprowadzany w postaci elektronicznej, pod nadzorem członka zespołu albo osoby technicznej (§ 16 ust. 2). To jedyny test w naborze wypełniany na komputerze - test wiedzy jest papierowy. Ocenia sześć kompetencji z załącznika nr 3:
- gotowość do uczenia się,
- orientacja na klienta,
- orientacja na osiąganie celów organizacji,
- odpowiedzialność,
- etyka zawodowa,
- gotowość do zmian.
Lista mówi sporo o tym, jak KAS widzi swoją służbę. „Orientacja na klienta" nie jest przypadkowa: ustawa definiuje KAS jako administrację, która zapewnia „obsługę i wsparcie podatnika i płatnika" oraz przedsiębiorcy (art. 1 ust. 2 ustawy). Ślubowanie funkcjonariusza kończy się zobowiązaniem do przestrzegania zasad etyki zawodowej (art. 159 ust. 1).
Wynik pozytywny jest ważny 12 miesięcy (§ 16 ust. 3), negatywny blokuje start na 12 miesięcy (§ 5). Pozytywny wynik oznacza przejście do rozmowy kwalifikacyjnej (§ 16 ust. 4).
Rozmowa kwalifikacyjna
Rozmowę prowadzi zespół, zawsze z udziałem psychologa (§ 4 ust. 5). Zespół zna wcześniej informacje o tobie i wyniki z poprzednich etapów (§ 17 ust. 1). Ocenia trzy kryteria (§ 17 ust. 2):
- umiejętność komunikowania się,
- motywację do podjęcia służby w Służbie Celno-Skarbowej,
- umiejętność funkcjonowania w warunkach stresu i pod presją czasu.
Jak liczy się punkty
Każdy członek zespołu i psycholog ocenia każde kryterium w skali od 1 do 3 punktów: 1 to niski poziom, 2 średni, 3 wysoki (§ 17 ust. 3-4). Twój wynik to suma punktów od wszystkich oceniających podzielona przez liczbę oceniających (§ 17 ust. 5). W praktyce wychodzi przeciętna suma trzech ocen jednego oceniającego, więc wynik mieści się między 3 a 9 punktami (to nasze przeliczenie, rozporządzenie nie podaje maksimum wprost).
Na listę kandydatów trafiasz z co najmniej 4,5 punktu (§ 17 ust. 6). To połowa skali.
Dlaczego rozmowa jest najważniejsza
Kolejność kandydatów na liście ustala się według liczby punktów z rozmowy kwalifikacyjnej (§ 17 ust. 7). Nie według testu wiedzy, nie według sprawności i nie według sumy. Lista zawiera wyniki wszystkich etapów i informację o kwalifikacjach dodatkowych, jeśli ogłoszenie je wymieniało (§ 17 ust. 6), ale miejsce wyznacza rozmowa. Zespół rekomenduje kandydatów i wskazuje komórkę, w której będą pełnić służbę, a kierownik jednostki zatwierdza listę z uwzględnieniem potrzeb kadrowych (§ 17 ust. 6, § 18 ust. 1).
To odwraca intuicję wielu kandydatów, którzy całą energię wkładają w test wiedzy. Test wiedzy trzeba zdać, ale do pozycji na liście przygotowuje rozmowa.
Jak się przygotować do rozmowy
Przepis podaje kryteria, więc przygotowanie może być konkretne:
- komunikowanie się - mów krótko i na temat, odpowiadaj na zadane pytanie, a nie na to, które chciałeś usłyszeć,
- motywacja do służby w SCS - powinna dotyczyć tej formacji, a nie „munduru w ogóle"; pomaga znajomość zadań KAS z art. 2 ustawy i tego, że funkcjonariusza można przenieść do innej miejscowości (art. 162 ust. 2), co kandydat potwierdza w kwestionariuszu,
- stres i presja czasu - zespół może sprawdzać reakcję na trudne pytanie albo ograniczony czas na odpowiedź; spokojne „nie wiem, ale sprawdziłbym w przepisie" jest lepsze niż zmyślona odpowiedź.
Pytania o zakres zadań KAS i o samą służbę ćwiczysz w dziedzinach KAS: zadania i organy i stopnie i przebieg służby.
Wykluczenie i opuszczenie sali
Do testu psychologicznego i kompetencyjnego stosuje się zasady z testu wiedzy: sprawdzenie tożsamości, zakaz porozumiewania się i korzystania z urządzeń, wykluczenie za zakłócanie i wyjście z arkuszami (§ 13 ust. 2, § 16 ust. 2 w zw. z § 11). Według dokumentu KAS kandydat wykluczony z testu psychologicznego dostaje automatycznie wynik negatywny i może startować ponownie po 12 miesiącach.
Najczęstsze pytania o te trzy etapy
Czy mogę odwołać się od wyniku testu psychologicznego? Nie. Dokument KAS dla kandydatów mówi, że procedura nie zakłada odwołania ani powtórzenia testu. Zostaje start w kolejnym naborze po 12 miesiącach (§ 5 rozporządzenia).
Czy psycholog powie mi, co wypadło źle? Nie. Psycholog nie omawia wyników z kandydatem i nie udostępnia profilu, nazw testów ani wypełnionych arkuszy (Zasady testu psychologicznego, pkt II.5-6).
Kto siedzi w komisji na rozmowie? Czteroosobowy zespół wyznaczony do postępowania, w tym przewodniczący, a w nim co najmniej jeden funkcjonariusz SCS i osoba z pionu personalnego (§ 4 ust. 2), oraz psycholog (§ 4 ust. 5). Każdy z nich ocenia cię osobno, a wynik to średnia.
Czy rozmowa może skończyć nabór, choć wszystko inne poszło dobrze? Tak. Poniżej 4,5 punktu nie trafiasz na listę kandydatów (§ 17 ust. 6), niezależnie od wyników testów.
Czy dobry wynik testu kompetencyjnego daje przewagę na liście? Przepis tego nie przewiduje. Test kompetencyjny ma wynik pozytywny albo negatywny i otwiera drogę do rozmowy (§ 16 ust. 4), a kolejność na liście ustala rozmowa (§ 17 ust. 7).
Co dalej
Po rozmowie i zatwierdzeniu listy kandydat rekomendowany do służby idzie do komisji lekarskiej (§ 18 ust. 2). Ten etap opisujemy w artykule komisja lekarska i lista kandydatów. Wcześniejsze kroki: test wiedzy i test sprawności fizycznej.